Twoje nazwisko mówi więcej niż sądzisz! Sprawdź to na interaktywnej mapie nazwisk.

Co wiesz o własnym nazwisku? Zapewne tyle, że nosił je ojciec, a przed nim dziadek.

Tymczasem nazwisko mówi znacznie więcej. Mówi, skąd jest Twoja rodzina. Sprawdziłem to na 42 milionach osób zarejestrowanych w PESEL.

Weźmy Grygoruków. Na Podlasiu spotkasz to nazwisko 25 razy częściej niż przeciętnie w Polsce. Na mapie, którą przygotowałem, jest ich 1 210, a 947 mieszka w jednym województwie. Trudno to nazwać zbiegiem okoliczności. To już nie jest samo nazwisko, to wskazanie konkretnego adresu.

Skąd to wiem? Ministerstwo Cyfryzacji udostępnia przez otwarte API dane z rejestru PESEL za lata 2019–2026. Przeanalizowałem je i zbudowałem interaktywną mapę nazwisk. Jednym z efektów jest lista szesnastu nazwisk, które w swoim regionie występują wielokrotnie częściej niż gdziekolwiek indziej. Pomorze to Damps. Śląsk to Marcol. Małopolska to Staszel, Podkarpacie to Pociask, Opolszczyzna to Kampa, a świętokrzyskie to Pocheć. Jeśli któreś z nich brzmi znajomo, to już wiesz, skąd jest Twoja rodzina.

Ślad 1945 roku w rejestrze z 2026 roku

Sama lista to jednak dopiero początek. Ciekawsze jest pytanie, jak głęboko te nazwiska są zakorzenione. Na Pomorzu 95% wszystkich Dampsów mieszka u siebie. Na Śląsku to samo dotyczy 95% Marcolów. Te rodziny nie ruszyły się z miejsca od pokoleń. A teraz spójrz na zachód kraju. W zachodniopomorskim najbardziej charakterystyczne nazwisko to Bodnar, ale mieszka tam tylko 25% Bodnarów. W lubuskim jest to Najdek, 33%. Nawet najbardziej „miejscowe" nazwisko na ziemiach zachodnich pozostaje tam mniejszością. Osiemdziesiąt lat po przesiedleniach urzędowy rejestr wciąż pamięta, że ci ludzie przyjechali z innych stron.

Nowak przed Kowalskim

Zapytaj kogokolwiek o najpopularniejsze polskie nazwisko, a usłyszysz: Kowalski. To nieprawda. Liderem jest Nowak, Kowalski zajmuje drugie miejsce, a za nim są Wiśniewski, Wójcik i Kowalczyk. Ważniejsze jest jednak co innego. Dwadzieścia najczęstszych nazwisk w Polsce traci ludzi, bo więcej nas umiera, niż się rodzi. Nowaków jest dziś o 6,8 tys. mniej niż w 2019 r. Wyjątek jest jeden: Mazur. To jedyne nazwisko w pierwszej dwudziestce, którego przybywa.

Trzy nazwiska, jedna mapa

W tym narzędziu najbardziej lubię jedną rzecz: możesz wpisać trzy nazwiska jednocześnie. Swoje, mamy, narzeczonej. Zamiast trzech osobnych map dostajesz jedną, która pokazuje, gdzie te rodziny spotykają się najczęściej. Kombinacja Kowalskich, Nowaków i Wójcików jest najsilniejsza w województwie świętokrzyskim. Sprawdziłem też siebie. Nazwisko Noga-Bogomilski występuje w Polsce trzy razy. To ja i moi dwaj Synowie, zapisani w PESEL na Mazowszu.

Kogo przybywa, kogo brakuje Mapa pokazuje również dynamikę. Polskich nazwisk ubywa przez demografię, ukraińskich przybywa przez imigrację. Osób o nazwisku Melnyk było w 2019 r. 2 837. Dziś jest ich prawie 14 tysięcy.

Jest też pytanie, na które nikt dotąd nie odpowiadał: od których nazwisk ludzie odchodzą? Urzędy nie publikują, kto zmienił nazwisko. Można to jednak policzyć pośrednio. Wiadomo, ile osób o danym nazwisku powinno ubyć z przyczyn naturalnych, bo wynika to z demografii. Jeśli ubywa ich wyraźnie więcej, to znaczy, że część po prostu zmieniła nazwisko. Weź przykład: nazwisko Fiut nosiło 715 osób. Z samej demografii powinno ich ubyć około 15. Ubyło 120, czyli osiem razy więcej. Tych ponad stu „brakujących" nie da się wytłumaczyć inaczej niż zmianą nazwiska. I nie jest to pojedynczy przypadek. Sprawdziłem szesnaście nazwisk, które brzmią obraźliwie. Siedem z nich należy do 10% nazwisk w Polsce, które znikają najszybciej ponad to, co wynika z demografii. Gdyby brzmienie nazwiska nie miało znaczenia, w tej grupie znalazłoby się jedno, najwyżej dwa. Taki wynik przez przypadek zdarza się rzadziej niż raz na tysiąc prób. Możesz to sprawdzić sam. Wpisujesz dowolne nazwisko i widzisz, ile osób nosi je w Polsce, w których trzech województwach najczęściej, jak zmieniała się ta liczba rok po roku od 2019 r. i czy ubywa go szybciej, niż wynikałoby z demografii.

Ile widzi mapa

Na koniec zastrzeżenie, które uczciwie trzeba postawić. W rejestrze PESEL jest 42,8 mln osób, a Polska ma mniej niż 38 mln mieszkańców. To nie błąd. Rejestr liczy także Polaków mieszkających za granicą i cudzoziemców z numerem PESEL. Mapa pokazuje osoby zameldowane na stałe, czyli 4 na 5 osób z rejestru. Wszystko to jest opisane na stronie, obok każdej liczby i w nocie metodologicznej.

Sprawdź swoje nazwisko: https://mapanazwisk.netlify.app/